“การนำและการบริหารของรัฐมนตรี” ปาฐกถาพิเศษ โดย ศาสตราจารย์ (พิเศษ) ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ อดีตรัฐมนตรี อว.

คณะรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (DPU) จัดโครงการปาฐกถาพิเศษประจำปี 2567 ถ่ายทอดประสบการณ์จริง ในเรื่อง “การนำและการบริหารของรัฐมนตรี” โดย ได้รับเกียรติจาก ศาสตราจารย์ (พิเศษ) ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เป็นองค์ปาฐก เมื่อวันที่ 25 สิงหาคม 2567 ที่ผ่านมา ณ ห้องประชุมไสว สุทธิพิทักษ์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์

โดยมี รองศาสตราจารย์ ดร.วลัยพร รัตนเศรษฐ คณบดีคณะรัฐประศาสนศาสตร์ นำกล่าวถึงวัตถุประสงค์และที่มาโครงการ และ ดร.ดาริกา ลัทธพิพัฒน์ อธิการบดีมหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ กล่าวต้อนรับองค์ปาฐกพร้อมกับเปิดงานในครั้งนี้

อธิการบดีมหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ ได้กล่าวเปิดงานด้วยความตื้นตันใจเป็นอย่างยิ่ง ที่ได้มีโอกาสฟังประสบการณ์อันยาวนานของ ดร.เอนก ซึ่งเป็นบุคคลที่เคารพนับถือและติดตามผลงานการทำงานมาโดยตลอด ตั้งแต่ยังไม่ทราบถึงรายละเอียดการทำงานในวงกว้าง จนกระทั่งได้มีโอกาสร่วมงานกันอย่างใกล้ชิดในฐานะบุคลากรทางการศึกษา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่ท่านได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ซึ่งตรงกับการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัส Covid-19 นับเป็นช่วงเวลาที่ท้าทายและสำคัญอย่างยิ่งสำหรับวงการศึกษาประเทศไทย ถึงกระนั้นท่านก็ได้แสดงให้เห็นถึงการบริหารจัดการ การพัฒนาวงการศึกษาที่เต็มไปด้วย “ความมุ่งมั่น” และ “วิสัยทัศน์” อันกว้างไกลในการพัฒนาอย่างเป็นรูปธรรม

เช่น สนับสนุนให้บุคลากรทางการแพทย์และนักศึกษาเข้ามามีส่วนร่วมในการรับมือกับสถานการณ์ และสามารถจัดหาวัคซีนป้องกันโควิด-19 มาให้กับบุคลากรทางการศึกษาทั้งคนไทยและต่างชาติ เพื่อให้การเปิดภาคการศึกษาเป็นไปได้อย่างปลอดภัย โครงการ U2T มหาวิทยาลัยสู่ตำบล ที่พัฒนาเศรษฐกิจฐานรากพร้อมกับนำความรู้สู่ชุมชน หรือ การยอมรับผลงานวิชาการอื่นๆ นอกเหนือจากวิทยานิพนธ์ในการขอตำแหน่งทางวิชาการ

“สิ่งที่ประทับใจเป็นอย่างยิ่งคือ โครงการ Credit Bank การที่ท่านได้ปลดล็อกกฎระเบียบเกี่ยวกับการเรียนโดยอนุญาตให้นักศึกษาเก็บหน่วยกิตไว้ได้ ไม่จำเป็นว่าเรียนไม่จบ 7-8 ปี ต้องโดนรีไทร์ ซึ่งส่งเสริมในเรื่องของ Life long learning จริงๆ นอกจากนี้ท่านยังทำโครงการดวงอาทิตย์จำลองและอื่นๆ อีกมากมาย”

“ใน 3 ปี นี่เป็นเพียงส่วนหนึ่งในชีวิตของท่านที่เราสัมผัสได้ ดร.เอนก ท่านเป็นรัฐมนตรีที่ทำอะไรมากมายเหลือเกินให้กับพวกเรา พวกเราโชคดีมากที่จะได้มารับฟังประสบการณ์ส่วนอื่นของท่านในวันนี้” ดร.ดาริกากล่าวปิดท้ายด้วยความชื่นชม

สำหรับ “การนำและการบริหารของรัฐมนตรี” โดย ศาสตราจารย์ (พิเศษ) ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม หรือ อว. ได้ถ่ายทอดประสบการณ์ตรงในการบริหารกระทรวงตั้งแต่วันแรก รวมถึงการผลักดันนโยบายด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของประเทศไทยให้ลุล่วงตามเป้าประสงค์ ซึ่งเต็มไปด้วยแนวคิดที่น่าสนใจ และสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ในหลากหลายวงการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านการศึกษาและการบริหารจัดการ ประกอบด้วย การสร้างเอกภาพ

ดร.เอนก เล่าว่า ด้วยความที่กระทรวงมีหน่วยงานในสังกัดเป็นจำนวนมากนับหลัก 100 กรม ขณะที่มีผู้ใต้บังคับบัญชาอีกกว่า 200,000 คน “ก้าวแรก” ภายใต้การนำของ ดร.เอนก คือ “การสร้างเอกภาพ” โดยการจัดหลักสูตรพิเศษเพื่อก่อให้เกิดความสามัคคีในวัฒนธรรมองค์กร นอกจากนี้ยังทำให้ได้เรียนรู้ซึ่งกันและกัน โดยมีทริคคือ การดึงเหล่าหมายเลข 1 ของแต่ละหน่วยเข้ามาเรียนด้วยกัน และ ห้ามจัดสอนเป็นคลาสแล้วบังคับคนเข้ามาเรียน ห้ามทำเอกสารวิจัย เพราะคนเข้ามาเรียนไม่มีเวลาและไม่มีใครทำเอง

“เรียนโดยเดินทางไปต่างจังหวัดด้วยกัน 4-5 ครั้ง แล้วไปเจอปัญหาต่างๆ ที่เป็นจริง มันก็เกิด Mindset การช่วยกันคิดว่าจะแก้ปัญหา? กันอย่างไร” ดร.เอนก กล่าว

นอกจากนี้ยังต้องเป็นผู้ที่แต่งปัญหาเป็นโอกาส เพราะปัญหาไม่ได้เกิดจากปัจจัยภายนอกเพียงอย่างเดียว แต่ยังมาจากมุมมองของเราด้วย ความสนุกของเราด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคข้อมูลท่วมท้น การมีเพียงข้อมูลจำนวนมาก (Big Data) ไม่เพียงพอ เราต้องมีมุมมองที่กว้างไกล (Big Perspective) เพื่อนำข้อมูลมาตีความและสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ และซึ่งการฝึกให้เห็นโอกาสตั้งแต่เด็กจะช่วยให้เติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่มีความคิดสร้างสรรค์ และสามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพ

และต้องเปลี่ยนแปลง Mindset ประเทศไทยมีสิ่งที่ดีอยู่มากมาย เช่น GISTDA ที่ใช้เทคโนโลยีดาวเทียมพัฒนาการเกษตรและการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ หรือ ความสำเร็จในการพัฒนาวัคซีนโควิด-19 ก็เป็นอีกหนึ่งตัวอย่างที่แสดงให้เห็นถึงความสามารถของคนไทยในการแก้ไขปัญหาในภาวะวิกฤต แม้ว่าจะต้องเผชิญกับอุปสรรคมากมาย แต่คนไทยก็สามารถร่วมมือกันคิดค้น และผลิตวัคซีนเพื่อรับมือกับสถานการณ์ได้อย่างรวดเร็ว การจุดประกายความหวังและสร้างแรงบันดาลใจให้กับคนไทยทุกคน เป้าหมายเหล่านี้จะกระตุ้นให้เกิดการลงทุนและพัฒนาในด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีอย่างจริงจังและต่อเนื่อง

“สังคมไทยเข้มแข็งไม่ใช่อ่อนแอเหมือนที่นักวิชาการจำนวนหนึ่งชอบพูด มันมีทั้งอ่อนแอและเข้มแข็ง แต่ผมเป็นนักวิชาการที่ชอบเห็นเรื่องดี ไม่ชอบเห็นเรื่องไม่ดี เพราะเห็นแล้วแต่ก็ไม่รู้จะมาพูดทำไมเราทำเรื่องดีๆ กว่า พอทำเรื่องดีได้ เรื่องที่ไม่ดีมันก็จะถูกแก้ไขในตัวมันเอง ปัญหาส่วนใหญ่มันแก้ไขในตัวมันเองทั้งนั้น”

อีกทั้งยังต้องไม่ห่วงภาพลักษณ์ รู้จักเรียงลำดับความสำคัญ มีความเฉียบขาด ต้องเป็นนักยืดหยุ่น พร้อมกับ นักเปิดให้โอกาส เช่น โครงการหลักสูตร Sandbox เรียน 3 ปี ลดระยะเวลาการศึกษาและเน้นการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์จริงเป็นแนวทางหนึ่งที่น่าสนใจในการปฏิรูปการศึกษาไทย เพื่อให้ผู้เรียนมีความพร้อมสำหรับตลาดแรงงานมากยิ่งขึ้น การให้คณาจารย์อุดมศึกษาขอตำแหน่งทางวิชาการได้โดยไม่ต้องใช้ตำราหรืองานวิจัย แต่ให้ใช้ผลงานที่ทำเพื่อรับใช้ท้องถิ่นและสังคม จะช่วยให้ประเทศมีกำลังคนที่มีคุณภาพเพียงพอในการขับเคลื่อนและนำพาประเทศไปสู่ความเจริญก้าวหน้า

“ศึกษาวิชาความรู้ที่เป็นอะไรใหม่ๆ ที่สอดคล้องกับยุคสมัย บางคนจะศึกษาวิชาพื้นฐานวรรณคดี ประวัติศาสตร์ มนุษยศาสตร์ ก็ได้ เพราะเป็นรากฐานของความเป็นมนุษย์ มนุษย์ไม่ได้มีแต่ปัจจุบัน มนุษย์มีอดีตและอดีตทำให้คนรู้อนาคต ทำให้เราตีความสิ่งต่างๆ ได้ดีมากขึ้น และสามารถปรับตัวเข้ากับการเปลี่ยนแปลง”

“อย่ารีบตัดสินใจอะไรผิดอะไรถูก” ดร.เอนก กล่าวย้ำ ก่อนจะทิ้งท้ายว่า ความคิดของคนเราเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลาและประสบการณ์ เมื่อเรายังเด็กอาจคิดว่าตนเองเก่งกาจ และสามารถเปลี่ยนแปลงโลกได้ แต่เมื่อเติบโตขึ้นและเผชิญกับโลกแห่งความจริงจะค่อยๆ สอนให้เรียนรู้ที่จะถ่อมตนและยอมรับข้อจำกัดของตนเอง

ประสบการณ์ชีวิตจะสอนให้เราเข้าใจความซับซ้อนของโลกและความแตกต่างของมุมมองในแต่ละวัย การยึดติดกับความคิดในวัยใดวัยหนึ่งอาจทำให้เราพลาดโอกาสในการเรียนรู้และเติบโต

ดังนั้น แทนที่จะพยายามเป็นเพียงแค่ 'คนรุ่นใหม่' เราควรเปิดใจรับฟังมุมมองของคนรุ่นอื่นๆ และเรียนรู้ที่จะปรับตัวให้เข้ากับการเปลี่ยนแปลงของโลก การใช้ชีวิตอย่างสมดุลทั้งการทำงาน การพักผ่อน และการดูแลสุขภาพจิตใจ จะช่วยให้เรามีศักยภาพที่ดี