
หลักสูตร Super LBA รุ่นที่ 2 ถอดรหัส ‘ธรรมาภิบาลยุคดิจิทัล’ ยกระดับมาตรฐานทางวิชาการ เพื่อขับเคลื่อนผู้นำสู่อนาคตแห่งความยั่งยืน
หลักสูตร Super LBA รุ่น 2 โดยคณะนิติศาสตร์ปรีดี พนมยงค์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (DPU) จัดการบรรยาย Module 7: Sustainable Business เมื่อวันที่ 31 ตุลาคม 2568 ที่ผ่านมา ณ ห้องประชุม ดร.ไสว สุทธิพิทักษ์ อนุสรณ์ เพื่อเน้นบทบาทของกฎหมายในการขับเคลื่อนองค์กรสู่ความยั่งยืน ท่ามกลางแรงกระแทกจาก Digital Disruption ที่สร้างความเสี่ยงใหม่ทั้งด้านทรัพยากรโลกและอาชญากรรมไซเบอร์ โดยได้รับเกียรติจาก รองศาสตราจารย์ ดร.วรากรณ์ สามโกเศศ อธิการบดีกิตติคุณ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ และคุณวีระชาติ ศรีบุญมา ผู้อำนวยการสถาบันอบรมการดำเนินคดีขั้นสูง สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายอัยการ ร่วมถ่ายทอดมุมมองเชิงลึก พร้อมเสนอแนวทางตั้งรับด้วยธรรมาภิบาลและนวัตกรรมที่ใช้งานได้จริง
กิจกรรมยังเปิดพื้นที่ให้ผู้เข้าอบรมวิเคราะห์ช่องว่างในกระบวนการยุติธรรมยุคดิจิทัล และเตรียมจัดทำรายงานวิชาการกลุ่ม (Project Paper Wrap Up) ภายใต้การดูแลของ อาจารย์ ดร.สุทธิพล ทวีชัยการ คณบดีคณะนิติศาสตร์ปรีดี พนมยงค์ และประธานกรรมการหลักสูตร Super LBA รุ่นที่ 2 เพื่อสรุปบทเรียนสู่การปิดหลักสูตรอย่างสมบูรณ์ และสามารถนำความรู้ไปใช้ได้จริงในระดับองค์กรและสังคม

น้ำใจคือทรัพยากรที่ยังเหลือ
ผู้นำที่เข้าใจความจำเป็นของคนรุ่นต่อไป คือจุดเริ่มต้นของความยั่งยืน
รองศาสตราจารย์ ดร.วรากรณ์ สามโกเศศ อธิการบดีกิตติคุณ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (DPU) ได้เปิดประเด็นท้าทายผู้นำยุคใหม่ด้วยการวิเคราะห์สถานการณ์ความปั่นป่วนของโลกที่ส่งผลกระทบต่อความมั่นคงและการตัดสินใจระดับสูง โดยชี้ให้เห็นว่า โลกปัจจุบันกำลังเผชิญความไม่แน่นอนทางการเมือง แม้แต่ในประเทศประชาธิปไตยขนาดใหญ่ก็ยังพบผู้นำที่แสดงพฤติกรรมแปลกประหลาด และขาดคุณธรรมในการบริหารประเทศ
จากภาพใหญ่ของโลกที่สั่นคลอน อธิการบดีกิตติคุณ DPU กล่าวเพิ่มเติมถึงแนวคิด “การพัฒนาที่ยั่งยืน” (Sustainable Development) ว่าเป็นการตอบสนองความจำเป็นของคนรุ่นปัจจุบัน โดยไม่ลดทอนศักยภาพของคนรุ่นต่อไป พร้อมเน้นย้ำว่า หากการกระทำไม่เป็นไปตามหลักการนี้ ถือเป็นการแย่งชิงทรัพยากรจากคนรุ่นหลัง ซึ่งเชื่อมโยงโดยตรงกับมิติทางคุณธรรมของมนุษย์
หัวใจสำคัญของการอยู่รอดของโลกจึงขึ้นอยู่กับการทำความเข้าใจระหว่าง “Needs” หรือความจำเป็น กับ “Wants” หรือความต้องการที่ไม่จำเป็น หากมนุษย์ยังคงพยายามตอบสนอง “Wants” ทั้งหมดในระดับปัจจุบัน โลกอาจต้องใช้ทรัพยากรเทียบเท่ากับโลกถึงห้าใบ เพื่อรองรับความต้องการเหล่านั้น ซึ่งเป็นต้นเหตุของวิกฤตสิ่งแวดล้อมและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่กำลังเกิดขึ้น
รศ. ดร.วรากรณ์ ยังเตือนถึง “ภาระของคนรุ่นต่อไป” ที่จะต้องรับผลของความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้โดยตรง ไม่ว่าจะเป็นปัญหามลพิษทางทะเล มาตรฐานการค้าคาร์บอน (Carbon Pricing) จากสหภาพยุโรป ที่บังคับให้สินค้าส่งออกจากประเทศกำลังพัฒนา เช่น เหล็ก ซีเมนต์ และอลูมิเนียม ต้องพิสูจน์ว่าเป็น “Carbon Neutral” ไม่เช่นนั้นจะถูกเก็บภาษีเพิ่ม สิ่งเหล่านี้คือภาระทางสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจที่คนรุ่นใหม่ต้องเผชิญ
นอกจากนี้ ท่านยังได้ตั้งข้อสังเกตในด้านเศรษฐกิจว่า การวัดการเติบโตของประเทศด้วยตัวเลข GDP เพียงอย่างเดียวไม่สามารถสะท้อนภาพความจริงของสังคมไทยได้อย่างครบถ้วน เพราะกิจกรรมทางเศรษฐกิจจำนวนมากอยู่นอกระบบกฎหมายหรือไม่ได้ผ่านตลาดอย่างเป็นทางการ ซึ่งคิดเป็นกว่า 30–40% ของเศรษฐกิจทั้งหมด การประเมินความเจริญจึงต้องอาศัยมิติทางสังคมและสิ่งแวดล้อมประกอบร่วมด้วย

สำหรับในมิติการบริหารองค์กรในบริบทสังคมไทย รศ. ดร.วรากรณ์ ได้กล่าวถึง “ภาวะผู้นำในสังคมไทย” ว่ามีเอกลักษณ์เฉพาะตัว แม้หลักการสากลจะเน้นผู้นำที่รู้ทิศทางข้างหน้า บริหารการเปลี่ยนแปลงได้ สร้างทีมและเป็นแบบอย่าง แต่อย่างไรก็ดี เรามักให้ความสำคัญกับการนำเสนอภาพลักษณ์ภายนอก มากกว่าเนื้อหาสาระที่แท้จริง ดังนั้น ผู้นำจำเป็นที่จะต้องเปลี่ยนมาเป็นการแสดงออกถึงการเป็นคนดีที่มี “น้ำใจ” ต่อผู้ใต้บังคับบัญชา โดยให้ความสำคัญกับเรื่องส่วนตัว เช่น การสอบถามเรื่องลูกที่กำลังเข้าโรงเรียน หรือการไปร่วมงานศพของบิดามารดาของผู้ใต้บังคับบัญชา ซึ่งเป็นการสร้างความผูกพันในฐานะ “ความเป็นพวกเดียวกัน” ซึ่งสำคัญต่อการขับเคลื่อนวัฒนธรรมองค์กรไปในทิศทางเดียวกัน
ขณะที่การสร้างความยั่งยืนด้วยกฎหมาย รศ. ดร.วรากรณ์ เน้นว่า การพัฒนาที่ยั่งยืนต้องตั้งอยู่บนกรอบที่สมดุลระหว่างสามเสาหลัก ได้แก่ การเติบโตทางเศรษฐกิจ (Economic Growth) การปกป้องสิ่งแวดล้อม (Environmental Protection) และการรวมทุกคนเข้าไว้ในระบบสังคม (Social Inclusion) โดยทั้งสามด้านนี้มีความขัดแย้งและค่าเสียโอกาสที่ต้องบริหารจัดการอย่างรอบคอบ แนวทางการออกกฎหมายเพื่อความยั่งยืน จึงควรเริ่มจากการขับเคลื่อนเศรษฐกิจให้เติบโต เพื่อให้รัฐมีรายได้จากการจัดเก็บภาษี แล้วจึงนำรายได้นั้นไปลงทุนในด้านสิ่งแวดล้อมและสวัสดิการสังคมอย่างเป็นระบบและยั่งยืนได้

วิกฤตศรัทธาและภัยทุจริตข้ามพรมแดน เมื่อกฎหมายตามไม่ทัน องค์กรต้องสร้าง “วัฒนธรรมกระซิบ” เพื่อสู้ State Capture
ด้าน คุณวีระชาติ ศรีบุญมา เปิดการบรรยายด้วยการย้อนถึงประสบการณ์ในช่วงวิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ตนมีบทบาทสำคัญในการดำเนินคดีทุจริตในภาคสถาบันการเงิน โดยเฉพาะคดีที่เกี่ยวข้องกับผู้บริหารระดับสูงของสถาบันการเงินหลายแห่ง ซึ่งถูกนำเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมได้มากที่สุดในช่วงนั้น ผ่านกลยุทธ์ที่เรียกว่า “วิ่งคดี” หรือการใช้สื่อมวลชนเป็นแรงกดดันให้คดีเข้าสู่การพิจารณาได้รวดเร็วและโปร่งใส
คุณวีระชาติ ยังอธิบายผลของเหตุการณ์ดังกล่าว เป็นภาพสะท้อนของ State Capture หรือการยึดอำนาจรัฐโดยกลุ่มผลประโยชน์ โดยเฉพาะในรูปแบบที่กระบวนการยุติธรรมถูกแทรกแซงได้ ตั้งแต่ตำรวจ อัยการ ศาล ไปจนถึงราชทัณฑ์ ซึ่งนำไปสู่ความล่าช้าและความไม่เชื่อมั่นในระบบกฎหมาย และนอกจากปัญหาเชิงโครงสร้างนี้ ยังมีความท้าทายใหม่ๆ จาก Digital Disruption ที่เปิดทางให้เกิดรูปแบบการทุจริตซับซ้อนยิ่งขึ้น ตัวอย่างเช่น คดี AlphaBay คดีแรกของประเทศไทยที่ ตลาดมืดออนไลน์ที่ใช้สกุลเงินคริปโทเคอร์เรนซีในการทำธุรกรรม แม้เจ้าหน้าที่ไทยสามารถจับกุมผู้ต้องหาและยึด Bitcoin มูลค่าเกือบหมื่นล้านบาทได้ แต่ทว่าในขณะนั้นประเทศไทยยังไม่มีกรอบกฎหมายรองรับสินทรัพย์ดิจิทัล ทำให้เงินของกลางจำนวนมหาศาลต้องส่งมอบให้ทางการสหรัฐฯ
องค์กรยุคสมัยใหม่จึงจำเป็นที่จะต้องสร้างระบบป้องกันการทุจริตที่ยั่งยืนภายใต้หลัก ESG (Environmental, Social, Governance) โดยเฉพาะการบริหารความเสี่ยงภายใน (Insider Risk) และการป้องกันอาชญากรรมไซเบอร์ (Cyber Security) ซึ่งต้องเริ่มจาก “วัฒนธรรมองค์กร” ที่เปิดกว้างให้พนักงานกล้าแจ้งเบาะแสได้ว่า “ตรงนี้มีปัญหาทุจริตนะ” เพื่อให้สามารถแก้ไขได้ทันก่อนสายเกินไป
ส่วนการแก้ไขปัญหาโครงสร้างเศรษฐกิจไทย อันเนื่องมาจากเหตุที่ธนาคารพาณิชย์เก็บเงินสำรองสำหรับสินทรัพย์เสี่ยงไว้สูงกว่าเกณฑ์ที่ธนาคารแห่งประเทศไทยกำหนด ทำให้เงินทุนในระบบเศรษฐกิจเหลือน้อยลง ทั้งยังส่งผลให้เศรษฐกิจเติบโตช้าและเป็นอุปสรรคต่อการปล่อยสินเชื่อแก่ SME “รัฐบาลควรพิจารณาปรับลดเงินสำรอง” เพื่อกระตุ้นให้เงินทุนหมุนเวียนกลับสู่ระบบเศรษฐกิจได้มากขึ้น
ยกระดับมาตรฐานวิชาการของหลักสูตร มุ่งเน้นความสร้างสรรค์และการบริหารจัดการเวลาอย่างเคร่งครัด
ในช่วงท้ายกิจกรรม อาจารย์ ดร.สุทธิพล ทวีชัยการ คณบดีคณะนิติศาสตร์ปรีดี พนมยงค์ และประธานกรรมการหลักสูตร Super LBA รุ่นที่ 2 ได้สรุปแนวทางการประเมินผลสัมฤทธิ์ของผู้เรียน จากการจัดทำรายงานวิชาการกลุ่ม ซึ่งเป็นการนำประเด็นร่วมสมัยที่เกี่ยวข้องกับปัญหาข้อกฎหมายมาวิเคราะห์ พร้อมเสนอทางออก โดยกำหนดให้รายงานวิชาการกลุ่มมีน้ำหนัก 60 คะแนน และการนำเสนอผลงาน 40 คะแนน พร้อมเน้นความถูกต้องทางวิชาการ การจัดรูปแบบที่สละสลวย และการอ้างอิงอย่างครบถ้วน
การบริหารเวลาเป็นอีกหนึ่งเกณฑ์สำคัญ โดยหากการนำเสนอเกิน 20 นาที จะถูกตัดคะแนนทันที เพื่อสะท้อนวินัยของผู้นำระดับสูง ขณะเดียวกันยังส่งเสริมการออกแบบการนำเสนอให้มีความสร้างสรรค์และสง่างาม สมกับมาตรฐานของหลักสูตร
สำหรับรางวัลเกียรติยศจะมีสองระดับคือ “ดีเด่น” และ “ดี” โดยรายงานที่ได้รับรางวัลดีเด่นจะได้รับโล่เกียรติยศ และได้รับการพิจารณาตีพิมพ์ในวารสารวิชาการด้านกฎหมายของมหาวิทยาลัย
ภายหลังการชี้แจง ผู้เรียนทั้ง 4 กลุ่ม ได้รายงานความคืบหน้าการเตรียมการนำเสนอ พร้อมกันนี้ ในฐานะส่วนหนึ่งของการสร้างความรับผิดชอบต่อสังคม หลักสูตรได้จัดกิจกรรม CSR เพื่อส่งเสริมจิตสำนึกแห่งการแบ่งปัน และตอกย้ำบทบาทของผู้นำที่เติบโตไปพร้อมกับการสร้างคุณค่าให้แก่สังคม