
คณะศิลปศาสตร์ DPU โชว์ศักยภาพอาจารย์ญี่ปุ่น ถ่ายทอดอิเคบานะระดับมืออาชีพ เชื่อมศิลปะ–วัฒนธรรมญี่ปุ่นสู่ห้องเรียน
- Newsletter
- SDGs 4
คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (DPU) เปิดมุมมองศิลปะการจัดดอกไม้ญี่ปุ่น “อิเคบานะ” (Ikebana) ผ่านประสบการณ์ของ อาจารย์ฮิเดฮิโร โคบายาชิ หรือ “อาจารย์ฮิโระ” อาจารย์ประจำหลักสูตรภาษาตะวันออกเพื่อธุรกิจ (ภาษาญี่ปุ่น) คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ และผู้สอนอิเคบานะในตำแหน่ง Ikenobo Bangkok Chapter Professor of Ikebana 1st Grade ผู้ศึกษาศิลปะอิเคบานะมาเป็นเวลาประมาณ 14 ปี และนำองค์ความรู้ด้านภาษา ศิลปะ และวัฒนธรรมญี่ปุ่นมาถ่ายทอดสู่ผู้เรียน เพื่อให้นักศึกษาเข้าใจญี่ปุ่นผ่านทั้งภาษาและวิธีคิดที่อยู่เบื้องหลังวัฒนธรรม

อิเคบานะของ Ikenobo มีประวัติสืบทอดยาวนานกว่า 550 ปี และถือเป็นต้นกำเนิดสำคัญของศิลปะการจัดดอกไม้ญี่ปุ่น โดยปัจจุบันมีรูปแบบหลัก ได้แก่ Rikka, Shoka และ Free Style ซึ่งพัฒนาขึ้นตามบริบททางสังคมและวัฒนธรรมในแต่ละยุค ตั้งแต่รูปแบบดั้งเดิมที่ให้ความสำคัญกับโครงสร้างและความสัมพันธ์ของพรรณไม้ ไปจนถึงรูปแบบร่วมสมัยที่เปิดพื้นที่ให้ผู้จัดใช้จินตนาการและความคิดสร้างสรรค์มากขึ้น
• มองความงามของพืชในทุกช่วงชีวิต
อาจารย์ฮิโระ กล่าวว่า การจัดอิเคบานะให้ความสำคัญกับพืชและดอกไม้ในทุกช่วงของชีวิต ตั้งแต่ดอกตูมที่กำลังจะผลิบาน ดอกที่กำลังเบ่งบาน ไปจนถึงใบไม้ที่เริ่มแห้งหรือกิ่งที่มีร่องรอยจากธรรมชาติ วัสดุแต่ละชิ้นจึงสามารถนำมาใช้บอกเล่าการเกิด การเติบโต และการเปลี่ยนแปลงของชีวิตผ่านงานจัดดอกไม้ได้
ในหลักของ Ikenobo ผู้จัดยังสามารถนำลักษณะที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติมาใช้เป็นส่วนหนึ่งของงาน เช่น กิ่งที่โค้งงอจากแรงลม ใบไม้ที่ถูกแมลงกัดกิน หรือดอกไม้ที่ยังตูม เพราะสภาพของวัสดุแต่ละชิ้นมีความหมายต่างกัน และช่วยให้ผลงานแสดงช่วงเวลาของชีวิตได้ชัดขึ้น
“ถ้าเป็นการจัดดอกไม้ในบางรูปแบบ เราอาจคิดว่าใบที่แห้งหรือดอกไม้ที่กำลังจะโรยไม่ควรนำมาใช้แล้ว แต่คนญี่ปุ่นสามารถมองเห็นความงามจากสิ่งเหล่านี้ได้ เพราะมันแสดงให้เห็นช่วงหนึ่งของชีวิต เหมือนคนเราที่มีทั้งวัยเด็ก วัยหนุ่มสาว และวัยสูงอายุ ทุกช่วงต่างมีความงามของตัวเอง” อาจารย์ฮิโระ กล่าว

อาจารย์ฮิโระ อธิบายเพิ่มเติมว่า ดอกตูมหรือยอดอ่อนสามารถสื่อถึงอนาคต ดอกไม้ที่กำลังบานเต็มที่สื่อถึงปัจจุบัน ส่วนใบไม้หรือกิ่งที่เริ่มแก่และแห้งสามารถแทนสิ่งที่ผ่านมาแล้ว เมื่อนำองค์ประกอบเหล่านี้มาจัดร่วมกัน จึงสามารถเล่าเรื่องอดีต ปัจจุบัน และอนาคตผ่านธรรมชาติได้ในผลงานเดียว
แนวคิดนี้สัมพันธ์กับ “วาบิซาบิ” (Wabi-sabi) ที่มองว่าทุกสิ่งเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา ความงามจึงพบได้ทั้งในความไม่สมบูรณ์ ความไม่สมมาตร และร่องรอยของเวลา อิเคบานะจึงให้ความสำคัญทั้งรูปทรง ความหมาย และช่วงชีวิตของวัสดุแต่ละชิ้น
• จากหลักดั้งเดิมสู่การฝึกฝนระดับมืออาชีพ
อาจารย์ฮิโระ กล่าวว่า การเรียนอิเคบานะมีหลายระดับ ตั้งแต่พื้นฐานสำหรับผู้เริ่มต้นไปจนถึงระดับสูงที่ต้องอาศัยความเข้าใจทั้งเส้น รูปทรง ทิศทาง พื้นที่ว่าง และความสมดุล โดยหลักของความสมดุลในอิเคบานะไม่ได้หมายถึงการจัดให้สองด้านเหมือนกัน แต่เป็นการทำให้วัสดุที่มีขนาด น้ำหนัก และทิศทางแตกต่างกันสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างพอดี
“ผู้เรียนในระดับเริ่มต้นจะฝึกจากองค์ประกอบพื้นฐานก่อน เช่น การวางกิ่ง การควบคุมทิศทาง และการเว้นพื้นที่ว่าง ก่อนค่อย ๆ พัฒนาไปสู่งานที่มีรายละเอียดซับซ้อนและต้องสื่อความหมายมากขึ้น ขณะที่การเรียนในระดับสูงยังมีการประเมินและการสอบตามลำดับขั้น ซึ่งต้องใช้เวลาฝึกฝนอย่างต่อเนื่อง”อาจารย์ฮิโระ กล่าว

สำหรับตนเองศึกษาศิลปะอิเคบานะอย่างจริงจังมาเป็นเวลาประมาณ 14 ปี และยังคงเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง โดยเริ่มสนใจการจัดดอกไม้มาตั้งแต่วัยเด็กจากการที่คุณแม่ชื่นชอบการจัดดอกไม้ ก่อนเข้าศึกษาอิเคบานะอย่างเป็นระบบและพัฒนาทักษะตามลำดับ จนสามารถทำหน้าที่ผู้สอนในระดับ Ikenobo Bangkok Chapter Professor of Ikebana 1st Grade
• ถ่ายทอดวัฒนธรรมญี่ปุ่นผ่านการลงมือทำ
จากประสบการณ์การสอน อาจารย์ฮิโระเคยถ่ายทอดอิเคบานะให้กับผู้เรียนหลายกลุ่ม ทั้งเอกอัครราชทูตญี่ปุ่นประจำประเทศไทย นักศึกษา ตลอดจนองค์กรและหน่วยงานต่าง ๆ ที่สนใจ โดยปรับเนื้อหาให้เหมาะกับเวลาและพื้นฐานของผู้เรียน หากเป็นผู้เริ่มต้นจะเริ่มจากองค์ประกอบพื้นฐาน ส่วนผู้ที่มีเวลามากขึ้นจะได้เรียนทั้งเทคนิค ความหมาย และแนวคิดทางวัฒนธรรมควบคู่กัน
อาจารย์ฮิโระ กล่าวว่า เป้าหมายของการสอนคือให้ผู้เรียนเข้าใจวิธีคิดของคนญี่ปุ่นที่อยู่เบื้องหลังอิเคบานะ ทั้งการเคารพธรรมชาติ การยอมรับความเปลี่ยนแปลง และการมองเห็นคุณค่าของสิ่งที่อาจถูกมองข้าม ซึ่งแนวคิดเหล่านี้ยังพบได้ในวิถีชีวิตของคนญี่ปุ่น เช่น การใช้ทรัพยากรอย่างรู้คุณค่า การแยกขยะ การนำสิ่งของกลับมาใช้ใหม่ และความรับผิดชอบต่อพื้นที่ส่วนรวม
“พื้นฐานสำคัญของศิลปะนี้คือการมองเห็นความงามในความไม่สมดุลและความไม่สมบูรณ์ เมื่อเราเข้าใจตรงนี้ เราจะเริ่มมองสิ่งรอบตัวต่างจากเดิม บางสิ่งที่เคยมองว่าเก่า แห้ง หรือไม่สวย อาจมีเสน่ห์และคุณค่าของมันเอง เหมือนกับชีวิตของคนที่แต่ละช่วงวัยก็มีความงามแตกต่างกัน” อาจารย์ฮิโระ กล่าว

• นำความเชี่ยวชาญกลับสู่ห้องเรียน DPU
ในฐานะอาจารย์ประจำหลักสูตรภาษาตะวันออกเพื่อธุรกิจ (ภาษาญี่ปุ่น) อาจารย์ฮิโระนำประสบการณ์จากการเรียนและการสอนอิเคบานะมาใช้ประกอบการเรียนรู้ด้านภาษาและวัฒนธรรมญี่ปุ่น โดยสอดแทรกแนวคิดอย่างวาบิซาบิ ความสัมพันธ์กับธรรมชาติ และการให้คุณค่ากับความเปลี่ยนแปลง เพื่อให้นักศึกษาเข้าใจวิธีคิดของคนญี่ปุ่นควบคู่กับการเรียนภาษา
อาจารย์ฮิโระ กล่าวว่า ความเข้าใจด้านวัฒนธรรมมีความสำคัญต่อการนำภาษาญี่ปุ่นไปใช้ในการสื่อสารและการทำงาน เพราะช่วยให้นักศึกษาเข้าใจพฤติกรรม วิธีคิด และการตัดสินใจของคนญี่ปุ่นได้เหมาะสมกับบริบทมากขึ้น โดยเฉพาะการทำงานด้านธุรกิจและการทำงานร่วมกับผู้คนต่างวัฒนธรรม

นอกจากนี้ การจัดอิเคบานะยังช่วยฝึกสมาธิ การสังเกต และความคิดสร้างสรรค์ ผู้เรียนแต่ละคนอาจได้รับประสบการณ์แตกต่างกัน ทั้งความผ่อนคลาย การมีสมาธิมากขึ้น และการเข้าใจวัฒนธรรมญี่ปุ่นจากการลงมือปฏิบัติด้วยตนเอง ซึ่งสามารถนำไปใช้ในการสื่อสารและการทำงานร่วมกับคนญี่ปุ่นในอนาคต
ผู้สนใจหลักสูตรภาษาตะวันออกเพื่อธุรกิจ (ภาษาญี่ปุ่น) คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (DPU) สามารถติดตามข้อมูลและข่าวสารเพิ่มเติมได้ที่ https://www.dpu.ac.th/th/course/profile/profile-ba-eastern-languages-for-business-japanese


