
นิเทศฯ DPU ติวเข้มเด็ก “ภาพยนตร์และสื่อดิจิทัล DPU” ก้าวสู่ความเป็นมืออาชีพ ผ่านการเรียนรู้จากคนตัวจริง
หลักสูตรภาพยนตร์และสื่อดิจิทัล คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (DPU) จัดบรรยายพิเศษให้กับนักศึกษา ในรายวิชา FD 339 วิชาธุรกิจภาพยนตร์และสื่อดิจิทัล เพื่อก้าวสู่ความเป็นมืออาชีพ ผ่านการเรียนรู้จากคนตัวจริงไปด้วยกัน โดยได้รับเกียรติจาก “คุณภาณุ อารี” ผู้อำนวยการฝ่ายต่างประเทศ บริษัท เนรมิตรหนัง ฟิล์ม จำกัด และ ผู้กำกับภาพยนตร์เรื่องแดนสาป (2567) เป็นวิทยากรในหัวข้อ “อุตสาหกรรมภาพยนตร์และซีรีส์ไทยสู่การเป็น Globalization” ณ ห้องประชุมสัจจา เกตุทัต ชั้น1 อาคารสำนักอธิการบดี DPU เมื่อวันที่ 6 กันยายน 2567 ที่ผ่านมา

คุณภาณุ อารี ผู้อำนวยการฝ่ายต่างประเทศ บริษัท เนรมิตรหนัง ฟิล์ม จำกัด และ ผู้กำกับภาพยนตร์เรื่อง "แดนสาป" เปิดเผยถึงทิศทางของธุรกิจภาพยนตร์ไทยในบริบทภาพยนตร์โลกว่า นักศึกษาต้องเข้าใจ โครงสร้างธุรกิจภาพยนตร์ อุตสาหกรรมภาพยนตร์โลกและไทยช่วงก่อนและหลังเกิดสถานการณ์โควิดว่า มีความแตกต่างมากน้อยแค่ไหน และภาพยนตร์ไทยควรปรับตัวอย่างไร เนื่องจากช่วงก่อนเกิดสถานการณ์โควิดเป็นช่วงการเปลี่ยนแปลงทางด้านเทคโนโลยี โดยเฉพาะการเข้ามาของโซเชียลมีเดีย และการเปลี่ยนแปลงจากอนาล็อกสู่ดิจิทัล โดยในอดีต ฟิล์ม 35 มม. เมื่อถ่ายแล้วต้องใช้เวลา 1 สัปดาห์ในการส่งจากต่างประเทศมาฉายในไทย แต่ในปี 2010 เทคโนโลยีพัฒนาไปมาก ฟิล์มสามารถแปลงเป็นไฟล์ดิจิทัล (Digital Cinema Package - DCP) และส่งผ่านฮาร์ดไดรฟ์มาฉายได้ภายใน 24 ชั่วโมง ขณะที่ปัจจุบันกระบวนการนี้รวดเร็วขึ้นไปอีกด้วยการอัปโหลดไฟล์เข้า Google Drive ซึ่งใช้เวลาไม่ถึง 1 ชั่วโมง และในอนาคตอาจใช้เวลาเพียง 1 นาทีในการเผยแพร่ภาพยนตร์
นอกจากนี้ช่วงเวลาดังกล่าว ยังเป็นยุคที่ทำให้เกิดการเติบโตอย่างรวดเร็วของธุรกิจ Streaming อาทิ HBO, Netflix โดยมีซีรีส์ที่เป็นไฮไลต์ในยุคนั้น คือ Game of Thrones, The Crown ฯลฯ ซึ่งเปลี่ยนแปลงรสนิยมของคนดูทั้งต้นทุนในการสร้างหนังที่สูง กระบวนการ Production ที่เทียบเท่ากับหนังฟอร์มใหญ่ที่ฉายในโรงภาพยนตร์ การเติบโตอย่างรวดเร็วของ Streaming ได้สร้างผลกระทบโดยตรงต่ออุตสาหกรรมภาพยนตร์ ผู้ชมต่างหันมาเสพคอนเทนต์บนแพลตฟอร์มออนไลน์มากขึ้น เกิดเป็นภาวะ Disruption หรือการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในอุตสาหกรรมภาพยนตร์ โดยสตูดิโอรายใหญ่ต้องเผชิญกับการแข่งขันที่รุนแรงขึ้น ขณะเดียวกันสื่อเก่าอย่าง DVD ก็ค่อยๆ เสื่อมความนิยมลงไป

เพื่อรับมือกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไป Disney ได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในการปฏิวัติวงการภาพยนตร์อีกครั้ง ด้วยการลงทุนที่สูงและสร้างภาพยนตร์ซูเปอร์ฮีโร่ พร้อมกับผลักดันเทคโนโลยีการฉายภาพยนตร์ 3D ทำให้ผู้ชมกลับมาสนใจการดูหนังในโรงภาพยนตร์ได้สำเร็จ นอกจากนี้การเติบโตของอุตสาหกรรมภาพยนตร์จีน ซึ่งมีฐานผู้ชมจำนวนมาก และความสำเร็จของภาพยนตร์เกาหลีอย่าง Parasite ทำให้ตลาดภาพยนตร์โลกมีความหลากหลายมากขึ้น ผู้ชมชาวไทยจึงหันไปให้ความสนใจกับภาพยนตร์ต่างประเทศ และทำให้ภาพยนตร์ไทยต้องเผชิญกับความท้าทายในการแข่งขัน
อย่างไรก็ตามในช่วงการระบาดของโควิด การล็อกดาวน์ทำให้โรงหนังต้องหยุดชั่วคราว ธุรกิจ Streaming ที่เปรียบเหมือนคนอยู่ใน ICU กลับมาเติบโตแบบก้าวกระโดดอีกครั้ง โดยเฉพาะ Netflix และ Amazon Prime ที่มีฐานสมาชิกเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และด้วยพฤติกรรมการบริโภคสื่อบันเทิงของผู้คนที่เปลี่ยนแปลงไป นอกจากจะทำให้ผู้คนหันมาใช้บริการมากขึ้นแล้ว ยังทำให้อุตสาหกรรมภาพยนตร์ต้องปรับตัวเกิดรูปแบบการจัดจำหน่ายแบบใหม่ที่เรียกว่า Hybrid ซึ่งเป็นการฉายพร้อมกันในโรงภาพยนตร์และบนแพลตฟอร์ม Streaming และเก็บค่าบริการเพิ่มเติมที่แม้สูงกว่าการซื้อตั๋วหนังเล็กน้อย แต่ได้ความสะดวกสบายและสามารถรับชมได้พร้อมกันหลายคน ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในตลาดภาพยนตร์โลกอีกครั้ง

โดยจากข้อมูลของ Digital TV Research Statista ได้แสดงให้เห็นว่า ก่อนเกิดโควิดช่วงปี 2017-2019 ตัวเลข Box Office ภาพยนตร์อเมริกันครองส่วนแบ่งตลาดสูงกว่าจีน แต่หลังจากเกิดการระบาดในช่วงปี 2020 ภาพยนตร์จีนเติบโตอย่างรวดเร็วสามารถตีตื้นขึ้นมาทัดเทียมกับภาพยนตร์อเมริกันได้ และเป็นสัญญาณที่บ่งบอกว่า Hollywood ไม่ได้ครองตลาดอีกต่อไปแล้ว
สำหรับบริบทอุตสาหกรรมภาพยนตร์โลกหลังยุคหลังโควิด ผู้อำนวยการฝ่ายต่างประเทศ บริษัท เนรมิตรหนัง ฟิล์ม จำกัด และ ผู้กำกับ "แดนสาป" บอกว่า โรงหนังทั่วโลกเริ่มฟื้นตัว แต่ยังติดปัญหายอดขายตั๋วยังคงไม่เท่ากับช่วงก่อนเกิดโรคระบาด เพราะคนเริ่มชินกับการดูหนัง Streaming ประกอบกับการพัฒนาในส่วนของเนื้อหนังเองก็มีความน่าสนใจ อาทิ สืบสันดาน ซีรีส์ไทยที่ไปไกลกว่าละคร ทำให้เส้นแบ่งหรือระยะเวลาในการฉายหนังในแต่ละช่องทางของโรงภาพยนตร์ กับ Streaming เริ่มสั้นลง นอกจากนี้ปัจจุบันยังเกิดการบูมของคอนเทนต์ ทั้งหนังและซีรีส์ได้รับความนิยมและถูกผลิตสูงขึ้นเป็นจำนวนมาก ส่งผลให้อุตสาหกรรมบันเทิงหลายประเทศเติบโต แต่ในอีกแง่มุมหนึ่งก็ทำให้เกิดภาวะสมองไหลจากการที่บุคลากรเก่งๆ ถูกดึงตัว
“ตั้งแต่ต้นปีที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบันภาพยนตร์ไทยได้ผลิตหนังมาแล้ว 60 เรื่องที่ฉายในโรงภาพยนตร์ แต่มีเพียง 6-7 เรื่องเท่านั้น ที่ทำกำไรกว่า 100 ล้านบาท ถือเป็นประวัติศาสตร์ไทยเลยก็ว่าได้ แต่ถ้าหากเปรียบเทียบกับจำนวนหนังที่ผลิตออกมาเป็นจำนวนมาก ถือว่าไม่สอดคล้องกัน บางเรื่องใช้เงินลงทุนถึง 20 ล้านบาท แต่ได้เงินกลับมาเพียง 50,000 บาท สะท้อนให้เห็นว่าตลาดหนังไทยน่าเป็นห่วง และควรให้ความสำคัญกับเรื่องนี้” คุณภาณุ ระบุ

และยังมีการเข้ามาของ AI ที่มาทำงานแทนคนและลดอัตราค่าจ้างให้น้อยลง กระแสโลกาภิวัตน์ที่ทำให้โลกมีความสนใจร่วมกัน ตัวอย่าง กรณีของหนังเรื่อง Squid Game ที่เล่าเนื้อเรื่องให้เห็นเรื่องของความเหลื่อมล้ำและปัญหาความยากจน ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นกับคนทั้งโลก ทำให้เกิดความนิยมได้ในระยะเวลาอันสั้น และเกิดเป็นระบบนิเวศใหม่ (Niche Content) หนังภาพยนตร์ท้องถิ่นได้รับความนิยมอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะ อินโดนีเซีย เวียดนาม ญี่ปุ่น รวมถึงประเทศไทยที่ได้รับการพูดถึงบนเวทีนานาชาติ เช่น ภาพยนตร์เรื่องหลานม่า สัปเหร่อ ฯลฯ ทำให้ภาพรวมอุตสาหกรรมตลาดต่างประเทศ และความร่วมมือข้ามชาติมีแนวโน้มมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด
“อนาคตเราเป็นแค่คนทำหนังไม่ได้ อยู่เฉยๆ ไม่ได้ แต่ต้องพัฒนาทักษะให้เป็นผู้สร้างเทรนด์นำกระแส และต้องคิดถึงมุมของธุรกิจด้วย” คุณภาณุ เผย
“สิ่งที่เกิดขึ้นในยุคนี้ที่มีความสำคัญอีกอันก็คือ การตลาดดิจิทัล เป็นกลยุทธ์หลัก เพราะการทำตลาดผ่านช่องทางดิจิทัล ลดต้นทุน การโฆษณาประชาสัมพันธ์ได้เยอะมาก หนังบางเรื่องถ้าเราโปรโมตดีๆ แล้วสามารถสร้างสิ่งที่เรียกว่า Word Of Mouth เกิดการบอกต่อแบบปากต่อปาก ได้ไม่ต้องลงทุนซื้อสื่อใดๆ เลย จากที่งบทำการตลาดของหนังไทยในการโปรโมตหนังแต่ละครั้งใช้งบประมาณสูง หนังต้นทุนจำนวนเท่าไหร่ งบประมาณการตลาดจะอยู่ที่ร้อยละ 30 ขณะที่หนัง Marvel, Disney หรือ Hollywood งบการตลาดจะเท่าตัว ต้นทุนหนังเรื่องหนึ่ง 200 ล้านเหรียญ จะใช้งบการตลาดอีก 200 ล้านเหรียญ”

คุณภาณุ ยังให้คำแนะนำกับนักศึกษาถึงสิ่งที่ผู้สร้างภาพยนตร์ไทยต้องปรับตัว ได้แก่ 1.ก้าวทันความเปลี่ยนแปลงของทุกอย่าง เทคโนโลยี, เนื้อหา, การตลาด และ Trend โดยเฉพาะเนื้อหาควรนำเสนอเนื้อหาที่สอดคล้องกับความสนใจร่วมกันของโลก (Shared Interest) 2.พัฒนาคุณภาพการผลิตให้ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ ภายใต้ความหลากหลายของเนื้อหา 3.ผู้สร้างควรลดความเสี่ยงในการสร้างหนังสักเรื่องด้วยการคำนึงถึงรายได้คาดหวัง (Expected Revenue) จากช่องทางการจัดจำหน่ายต่าง ๆ เช่น โรงภาพยนตร์, Streaming, โทรทัศน์ และ 4.การ Co-Production คือหนทางสำคัญในการลดความเสี่ยง แต่ยังคงคุณภาพหรือเพิ่มคุณภาพให้กับการผลิต
