
CADT-DPU จับมือ ชสบ. ถกกฎใหม่ตรวจสัมภาระ 16 ต.ค. เปิดกระเป๋าได้เมื่อพบสิ่งต้องสงสัย ย้ำคุ้มครองสิทธิผู้โดยสาร
- Newsletter
วิทยาลัยการพัฒนาและฝึกอบรมด้านการบิน (CADT) มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (DPU) ร่วมกับชมรมสถาบันการศึกษาและบุคลากรด้านการบินประเทศไทย (ชสบ.) จัดเสวนาวิชาการหัวข้อ “การตรวจคัดกรองเพื่อการรักษาความปลอดภัยการบินพลเรือน ความชอบธรรมและสิทธิของผู้โดยสาร” เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม 2569 ณ ห้องประชุม ดร.ไสว สุทธิพิทักษ์ เพื่อสร้างความตระหนักรู้และความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจคัดกรองสัมภาระลงทะเบียนตามข้อกำหนด สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย ฉบับที่ 113 ซึ่งจะมีผลบังคับใช้ในวันที่ 16 ตุลาคม 2569

การจัดเสวนาวิชาการครั้งนี้ มุ่งสร้างความเข้าใจแก่ผู้เกี่ยวข้องและผู้โดยสาร เกี่ยวกับเหตุผลและขอบเขตอำนาจการตรวจค้นของเจ้าหน้าที่ สิทธิของผู้โดยสาร รวมถึงข้อกำหนดในการนำสิ่งของขึ้นเครื่องบิน เพื่อให้ผู้โดยสารสามารถเตรียมตัวและจัดสัมภาระได้อย่างถูกต้อง ซึ่งจะช่วยลดโอกาสการถูกเปิดตรวจกระเป๋า ลดความล่าช้าในการเดินทาง และทำให้การเดินทางทางอากาศมีความสะดวกรวดเร็วควบคู่กับความปลอดภัยสูงสุด
นอกจากนี้ การเสวนาได้เปิดพื้นที่ให้ผู้แทนจากหลายภาคส่วนที่เกี่ยวข้องโดยตรงเข้าร่วมแลกเปลี่ยนมุมมอง ประกอบด้วย ดร.ศรัณย เบ็ญจนิรัตน์ รองผู้อำนวยการสายงานพัฒนาเศรษฐกิจการบิน สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (กพท.), นายณรงค์ อรุณภาคมงคล รองอธิบดีกรมท่าอากาศยาน (ด้านวิชาการ), นายศุภเดช ภักดีใหม่ ผู้อำนวยการส่วนความมั่นคงองค์กร บริษัท การบินกรุงเทพ จำกัด (มหาชน), นางสาวพนิตตา กรนิวัตกุล เจ้าหน้าที่ทรัพยากรบุคคลอาวุโส ฝ่ายพัฒนาทรัพยากรบุคคล AOT AVSEC, นายชาลี พงษ์สง่างาน ผู้ช่วยรองประธานฝ่ายกลยุทธ์ธุรกิจและนวัตกรรม SKY ICT และ ดร.ศุภกิจ แย้มประชา ผู้อำนวยการหลักสูตรนิติศาสตรดุษฎีบัณฑิต คณะนิติศาสตร์ปรีดี พนมยงค์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ โดยมี นายสมชาย พิพุธวัฒน์ อดีตอธิบดีกรมการบินพลเรือน และประธานชมรมสถาบันการศึกษาและบุคลากรการบินประเทศไทย (ชสบ.) เป็นผู้ดำเนินรายการ

ผศ.ดร.พัทธนันท์ เพชรเชิดชู รองอธิการบดี สายงานวิชาการและวิจัย มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ กล่าวว่า การเสวนาเกี่ยวกับข้อกำหนดฉบับที่ 113 ถือเป็นโอกาสสำคัญในการสร้างความเข้าใจต่อแนวทางการบังคับใช้มาตรการด้านความปลอดภัยทางการบิน โดยเฉพาะประเด็นการตรวจค้นสัมภาระและผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับผู้โดยสาร ซึ่งจำเป็นต้องพิจารณาควบคู่กันทั้งในมิติความปลอดภัย สิทธิของผู้โดยสาร และแนวทางปฏิบัติของเจ้าหน้าที่
การเปิดพื้นที่ให้หน่วยงานภาครัฐ ผู้เชี่ยวชาญ สายการบิน นักวิชาการ และนักกฎหมาย ได้ร่วมกันแลกเปลี่ยนมุมมอง จะช่วยให้ทุกภาคส่วนนำข้อเสนอแนะไปยกระดับการสื่อสารกับประชาชน พร้อมทั้งเตรียมความพร้อมรองรับสถานการณ์จริงเมื่อมาตรการมีผลบังคับใช้ อันจะทำให้การรักษาความปลอดภัยมีประสิทธิภาพสูงสุด ควบคู่ไปกับการเคารพและคุ้มครองสิทธิของผู้โดยสารอย่างเป็นธรรม
“การมีผู้เกี่ยวข้องจากหลายภาคส่วนมาร่วมพูดคุย จะช่วยให้เห็นภาพชัดเจนขึ้นว่า เมื่อนำมาตรการมาบังคับใช้แล้วจะส่งผลต่อผู้โดยสารอย่างไร และแต่ละหน่วยงานควรมีบทบาทอย่างไรในการทำงานร่วมกัน เพราะเรื่องนี้ไม่ได้เกี่ยวข้องเฉพาะมิติด้านความปลอดภัยเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงถึงสิทธิของผู้โดยสารและการใช้ดุลยพินิจของเจ้าหน้าที่ จึงเป็นประเด็นสำคัญที่ทุกฝ่ายควรหารือร่วมกัน เพื่อให้เกิดดุลยภาพที่เหมาะสมระหว่างการใช้อำนาจตามกฎหมายของรัฐ การบริหารจัดการของผู้ประกอบการสายการบินและท่าอากาศยาน ควบคู่ไปกับการเคารพและการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้โดยสารอย่างเป็นธรรม” ผศ.ดร.พัทธนันท์ อธิบาย

ผศ.ดร.พัทธนันท์ กล่าวเพิ่มเติมว่า การเสวนาครั้งนี้เปิดโอกาสให้หน่วยงานภาครัฐได้รับฟังมุมมองและข้อคิดเห็นจากสายการบิน ผู้ปฏิบัติงาน นักวิชาการ และนักกฎหมายอย่างรอบด้าน ซึ่งข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะที่ได้ จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อการพัฒนารูปแบบการสื่อสารสาธารณะ เพื่อสร้างความเข้าใจที่ชัดเจนและถูกต้องแก่ประชาชน ทั้งในเรื่องสาระสำคัญของข้อกำหนด ขั้นตอนการตรวจค้น และสิทธิของผู้โดยสาร ขณะเดียวกัน ท่าอากาศยานและสายการบินจำเป็นต้องเตรียมความพร้อมเพื่อรองรับข้อซักถามหรือข้อโต้แย้งที่อาจเกิดขึ้นภายหลังมาตรการมีผลบังคับใช้ โดยเฉพาะกรณีที่ผู้โดยสารมีข้อสงสัยเกี่ยวกับกระบวนการเปิดตรวจสัมภาระ ตลอดจนความรับผิดต่อความเสียหายของทรัพย์สิน
"การเสวนาครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงการพูดถึงข้อกำหนดในเชิงกฎระเบียบ แต่เป็นการนำผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องจริงมาร่วมกันมองสิ่งที่จะเกิดขึ้นในทางปฏิบัติ ทั้งผลกระทบต่อผู้โดยสาร บทบาทของเจ้าหน้าที่ และแนวทางที่ทุกฝ่ายจะทำงานร่วมกันได้อย่างเหมาะสม โดยข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากเวทีเสวนา จะเป็นส่วนสำคัญในการสนับสนุนการพัฒนามาตรฐานความปลอดภัยทางการบินของประเทศไทย ให้ดำเนินไปได้อย่างมีประสิทธิภาพ ควบคู่ไปกับการสร้างความเข้าใจและการคุ้มครองสิทธิของผู้โดยสารอย่างเหมาะสมต่อไป” ผศ.ดร.พัทธนันท์ กล่าว


สาระสำคัญจากการเสวนา มุ่งเน้นการยกระดับความปลอดภัยการบินพลเรือนตามข้อกำหนด กพท. ฉบับที่ 113 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 120) ว่าด้วยหลักเกณฑ์การตรวจค้นเพื่อการรักษาความปลอดภัยในสนามบินสาธารณะ ซึ่งเป็นการยกระดับมาตรฐานให้สอดรับกับภาคผนวก 17 (Annex 17)ของ องค์การการบินพลเรือนระหว่างประเทศ (ICAO) เพื่อเสริมสร้างมาตรการป้องกันการแทรกแซงโดยมิชอบด้วยกฎหมายอย่างเป็นรูปธรรม
ในด้านมาตรการเชิงกลยุทธ์ กระบวนการตรวจคัดกรองในระดับสากลแบ่งออกเป็น 8 ด้านหลัก โดยเน้นที่การควบคุมการเข้าออกพื้นที่หวงห้ามและการตรวจสอบผู้โดยสารพร้อมสัมภาระ ซึ่งจากข้อมูลสถิติท่าอากาศยานสุวรรณภูมิปัจจุบัน มีผู้โดยสารใช้บริการกว่า 160,000 คนต่อวัน และมีอัตราการถูกเรียกตรวจค้นสัมภาระเพิ่มเติมเพียง 0.1% หรือประมาณ 1 ใน 1,000 ใบเท่านั้น โดยตามเกณฑ์ใหม่ หากระบบพบวัตถุต้องสงสัย เช่น วงจรไฟฟ้าที่ผิดปกติ หรือสิ่งของที่มีความหนาทึบจนเอกซเรย์ไม่ผ่าน เจ้าหน้าที่มีอำนาจเปิดตรวจสัมภาระได้โดยไม่จำเป็นต้องมีผู้โดยสารอยู่ด้วย แต่ต้องดำเนินการภายใต้มาตรการรัดกุม คือต้องบันทึกวิดีโอตลอดการตรวจค้น และต้องแนบใบแจ้งการตรวจค้นไว้ในกระเป๋าทุกครั้ง


ด้านเทคโนโลยีการตรวจคัดกรอง มีการยกเลิกการใช้เครื่องตรวจโลหะแบบถือ เปลี่ยนมาใช้การตรวจค้นด้วยมือ หรือเครื่องสแกนร่างกาย ซึ่งมีประสิทธิภาพสูงกว่า โดยเครื่องสแกนจะแสดงผลเป็นภาพหุ่นจำลอง และไม่มีการเก็บข้อมูลออนไลน์เพื่อปกป้องความเป็นส่วนตัวของผู้โดยสาร นอกจากนี้ ยังมีการควบคุมเข้มงวดกับของเหลว เจล และสเปรย์ ไม่เกิน 100 มิลลิลิตร เพื่อป้องกันสารตั้งต้นวัตถุระเบิด รวมถึงห้ามโหลดแบตเตอรี่ลิเธียมหรือพาวเวอร์แบงก์ใต้ท้องเครื่อง เนื่องจากขีดความสามารถของอุปกรณ์ดับเพลิงในระวางบรรทุกอาจไม่เพียงพอหากเกิดเหตุลุกไหม้
ขณะเดียวกัน เวทีเสวนาได้สะท้อนถึงความท้าทายในมิติการบริหารจัดการอย่างรอบด้าน ทั้งการจัดสรรสัดส่วนเพศของพนักงานตรวจค้นให้สอดคล้องกับผู้โดยสาร การแบกรับภาระต้นทุนด้านอุปกรณ์บันทึกภาพ และการยกระดับการตรวจสอบประวัติบุคคลเพื่อป้องกันภัยคุกคามจากภายในองค์กร สำหรับมิติการคุ้มครองสิทธิของผู้โดยสาร ได้มีข้อเสนอแนะให้ปรับปรุงประกาศ สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย ให้มีความสมดุลและเป็นธรรมยิ่งขึ้น มีกลไกการเยียวยาและช่องทางโต้แย้งเมื่อทรัพย์สินเสียหายหรือสูญหาย และจำกัดการตัดกุญแจกระเป๋าสัมภาระเฉพาะกรณีที่มีความจำเป็นอย่างยิ่ง ตลอดจนเสนอให้นำเทคโนโลยีระบบติดตามสัมภาระ (Passenger Baggage Reconciliation System: PBRS) มาช่วยระบุตำแหน่งสัมภาระ เพื่อรักษามาตรฐานความตรงต่อเวลาของเที่ยวบินควบคู่กันไป


ทางด้าน อาจารย์วงศา เหล่าวรวิทย์ รองคณบดีฝ่ายวิชาการ วิทยาลัยการพัฒนาและฝึกอบรมด้านการบิน (CADT) มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ ได้กล่าวถึงแนวทางการตรวจค้นสัมภาระผู้โดยสารที่จะเริ่มบังคับใช้ในวันที่ 16 ตุลาคม 2569 ว่า ข้อกำหนดของ กพท. ฉบับนี้เน้นการกำกับดูแลสัมภาระลงทะเบียนที่โหลดใต้ท้องอากาศยานโดยตรง หากระบบเอกซเรย์ตรวจพบวัตถุต้องสงสัยหรือสิ่งของที่อาจส่งผลกระทบต่อความปลอดภัยทางการบิน เจ้าหน้าที่จะสามารถคัดแยกสัมภาระดังกล่าวออกจากระบบ เพื่อดำเนินการเปิดตรวจสอบตามขั้นตอนและวิธีการในการตรวจค้นเพื่อการรักษาความปลอดภัยในการดำเนินงานสนามบินสาธารณะ
อาจารย์วงศา เน้นย้ำเพิ่มเติมว่า การตรวจค้นสัมภาระตามข้อกำหนดฉบับที่ 113 มีวัตถุประสงค์เพื่อการรักษาความปลอดภัยการบินพลเรือนโดยเฉพาะ โดยมุ่งเน้นการตรวจหาวัตถุต้องห้าม วัตถุอันตราย วัตถุระเบิด หรือสิ่งของที่อาจก่อให้เกิดอันตรายต่อความปลอดภัยของอากาศยานและผู้โดยสารเป็นสำคัญ ซึ่งเป็นกระบวนการรักษาความปลอดภัยเชิงป้องกันตามมาตรฐานสากล
“เป้าหมายหลักของมาตรการนี้ คือการรักษาความปลอดภัยทางการบินและการป้องกันการแทรกแซงโดยมิชอบด้วยกฎหมาย เมื่อระบบเอกซเรย์ตรวจพบสิ่งของที่ภาพไม่ชัดเจน มีความหนาแน่นสูง หรือเข้าข่ายเป็นวัตถุต้องสงสัย พนักงานตรวจค้นจึงจำเป็นต้องดำเนินการเปิดตรวจเพิ่มเติมตามขั้นตอนมาตรฐาน เพื่อให้มั่นใจสูงสุดว่าสัมภาระดังกล่าวปราศจากวัตถุที่เป็นอันตรายต่อเที่ยวบิน” อาจารย์วงศา ระบุ

ในส่วนของสถานะและเจตนารมณ์ของข้อกำหนด อาจารย์วงศา อธิบายว่า ข้อกำหนดฉบับที่ 113 มีสถานะเป็นกฎเกณฑ์และมาตรฐานขั้นตอนการปฏิบัติงานสำหรับผู้ดำเนินการสนามบิน ผู้ประกอบการ และพนักงานตรวจค้นด้านการรักษาความปลอดภัยการบินพลเรือนเป็นหลัก มิใช่บทบัญญัติที่มุ่งกำหนดโทษตามกระบวนการทางกฎหมายต่อผู้โดยสารโดยตรง ดังนั้น กรณีที่ผู้โดยสารบรรจุสิ่งของต้องห้ามหรือวัตถุอันตรายลงในสัมภาระลงทะเบียนโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์หรือมิได้มีเจตนากระทำผิด เจ้าหน้าที่จะดำเนินการปฏิเสธการบรรทุก หรือนำสิ่งของดังกล่าวออกจากสัมภาระตามกระบวนการรักษาความปลอดภัย ซึ่งมิได้ส่งผลให้ผู้โดยสารต้องถูกดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมายแต่อย่างใด เว้นแต่กรณีที่การตรวจพบสิ่งของหรือวัตถุต้องสงสัยดังกล่าวมีพฤติการณ์ หรือมีเจตนาอันส่อไปในทางที่เป็นภัยคุกคามต่อความปลอดภัยหรือเข้าข่ายการกระทำอันเป็นการแทรกแซงโดยมิชอบด้วยกฎหมาย ซึ่งจะต้องถูกส่งต่อเพื่อดำเนินการตามกฎหมายเฉพาะและกระบวนการยุติธรรมต่อไป
ในต่างประเทศ กระบวนการตรวจค้นสัมภาระลักษณะนี้ถือเป็นแนวปฏิบัติสากลที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย โดยเฉพาะในสหรัฐอเมริกาที่หน่วยงาน TSA (Transportation Security Administration) ดำเนินการตรวจคัดกรองสัมภาระลงทะเบียนอย่างเป็นระบบควบคู่กับการใช้กุญแจมาตรฐาน TSA สำหรับประเทศไทยซึ่งอยู่ในช่วงเริ่มต้นนำแนวทางดังกล่าวมาบังคับใช้ จึงเป็นเรื่องปกติที่ประชาชนอาจมีคำถามหรือข้อกังวลในระยะแรก เนื่องจากเป็นกระบวนการใหม่ที่แตกต่างจากความคุ้นเคยเดิมในการเดินทางของผู้โดยสาร

“ก่อนการเดินทาง ผู้โดยสารควรศึกษาข้อกำหนดเกี่ยวกับสิ่งของที่อนุญาตให้นำขึ้นห้องโดยสาร และสิ่งของต้องห้ามสำหรับสัมภาระลงทะเบียนใต้ท้องอากาศยานอย่างละเอียด การจัดเตรียมสัมภาระให้ถูกต้องตามมาตรฐานความปลอดภัยตั้งแต่ต้น จะช่วยลดโอกาสที่กระเป๋าจะถูกคัดแยกออกมาเปิดตรวจเพิ่มเติมและช่วยลดความล่าช้าในการเดินทาง สิ่งสำคัญคือผู้โดยสารควรทราบว่ากระบวนการตรวจคัดกรองนี้จะเริ่มมีผลใช้บังคับในวันที่ 16 ตุลาคม 2569 ซึ่งเจ้าหน้าที่จะดำเนินการเปิดตรวจเฉพาะสัมภาระที่ตรวจพบวัตถุต้องสงสัยเท่านั้น มิได้เปิดตรวจกระเป๋าทุกใบ และหากสัมภาระของท่านได้รับการตรวจสอบหรือได้รับเอกสารแจ้งผลการตรวจ ก็จะเข้าใจได้ว่าเป็นไปตามขั้นตอนการรักษาความปลอดภัยการบินพลเรือนที่เป็นมาตรฐานสากล ไม่ใช่การดำเนินการโดยพลการ” อาจารย์วงศา กล่าวทิ้งท้าย
ทั้งนี้ สำหรับผู้ที่สนใจศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมหรือติดตามข่าวสารเกี่ยวกับอุตสาหกรรมการบินได้ทางเว็บไซต์ www.dpu.ac.th/th/college-of-aviation-development-and-training และเพจเฟซบุ๊ก CADT วิทยาลัยการพัฒนาและฝึกอบรมด้านการบิน เพื่อร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการสนับสนุน พร้อมยกระดับมาตรฐานการบินของไทยสู่ระดับสากล
