สรุปการสัมมนา เรื่อง “การบริหารจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ในยุคดิจิทัล”

นางสาวกฤตยา  สุนพงษ์ศรี
นางไพจิตร  เกิดอยู่

           องค์กรจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์สำหรับการทำซ้ำที่เรียกว่า (Reproduction Rights Organization: RRO) ในแต่ละประเทศ เป็นสมาชิกของสมาพันธ์สมาคมสิทธิในการทำซ้ำระหว่างประเทศ หรือ “IFRRO” (The International Federation of Reproduction Rights Organization) ซึ่งจะมีสัญญาต่างตอบแทนระหว่างกันในการทำหน้าที่จัดเก็บค่าลิขสิทธิ์จากการทำซ้ำภายในประเทศให้แก่สมาชิกขององค์กร RRO ในประเทศอื่นๆ ด้วย

           1. ความสำคัญของการบริหารจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์สำหรับประเทศกำลังพัฒนา

          บรรยายโดย Mr. Candra Darusman จากองค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (WIPO) สรุปได้ดังนี้
          องค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (WIPO) เป็นทบวงการชำนาญพิเศษของสหประชาชาติ ซึ่งก่อตั้งขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาระบบทรัพย์สินทางปัญญาระหว่างประเทศที่มีความสมดุล ระหว่างการตอบแทนผู้ทรงสิทธิ์ซึ่งนำไปสู่การพัฒนานวัตกรรมใหม่ๆ และการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ และการปกป้องผลประโยชน์ของสาธารณะ โดยมีผลเป็นรูปธรรมคือความตกลงระหว่างประเทศที่สมาชิกเลือกเข้าเป็นภาคีโดยความสมัครใจ (ปัจจุบัน WIPO ดูแลสนธิสัญญา/อนุสัญญา/ความตกลง รวม 24 ฉบับ)
          ไทยให้ความสำคัญต่อการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญามาตั้งแต่อดีต โดยมีพระราชบัญญัติคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาประเภทต่างๆ จำนวนมาก แม้จะไม่ได้เข้าเป็นภาคีสนธิสัญญา/อนุสัญญา/ความตกลงทั้งหมดของ WIPO

          ความสำคัญของการบริหารจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์
          - การจัดเก็บลิขสิทธิ์ เป็นเครื่องมือที่ดีในการดึงมูลค่าจากงานลิขสิทธิ์ออกมา
          - ช่วยพัฒนาเศรษฐกิจ
          - ทำให้ทราบถึงมูลค่าในการจัดเก็บลิขสิทธิ์จากอุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์
          - ทำให้เกิดความสำคัญในอุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์ งานลิขสิทธิ์ และเจ้าของผลงานลิขสิทธิ์
          - ทำให้เกิดการตระหนักรู้ว่าลิขสิทธิ์คืออะไร จะได้ไม่ละเมิดลิขสิทธิ์

          2. กรอบกฎหมายสำหรับลิขสิทธิ์ และการบริหารการจัดการเก็บค่าลิขสิทธิ์ในประเทศไทย

          บรรยายโดย นางสาวนุสรา  กาญจนกูล  จากกรมทรัพย์สินทางปัญญา สรุปได้ดังนี้

          ลิขสิทธิ์ หมายถึง สิทธิ์แต่ผู้เดียวที่จะกระทำการใดๆ เกี่ยวกับงานที่มีผู้สร้างสรรค์ได้ทำขึ้น

          ลักษณะการสร้างสรรค์งานและความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์

          สร้างสรรค์โดยอิสระ ——————–   ลิขสิทธิ์เป็นของผู้สร้างสรรค์

          สร้างสรรค์โดยฐานะลูกจ้าง————–  ลิขสิทธิ์เป็นของผู้จ้าง

          สร้างสรรค์ในฐานะผู้รับจ้าง————–  ลิขสิทธิ์เป็นของผู้ว่าจ้าง

          สร้างสรรค์ภายใต้การจ้าง / คำสั่ง / ควบคุมของหน่วยงานของรัฐ-—– ลิขสิทธิ์เป็นของ
                                                                                                                          หน่วยงานของรัฐ

          สร้างสรรค์โดยดัดแปลงงานของผู้อื่นโดยได้รับอนุญาต——— ลิขสิทธิ์เป็นของผู้ดัดแปลง

          สร้างสรรค์โดยรวบรวมของผู้อื่นโดยได้รับอนุญาต————-  ลิขสิทธิ์เป็นของผู้รวบรวม

          อายุการคุ้มครอง

          บุคคลธรรมดา                                      ตลอดอายุของผู้สร้างสรรค์ + 50 ปี
          นิติบุคคล                                              50  ปี หลังจากสร้างสรรค์ หรือโฆษณาครั้งแรก
          ศิลปประยุกต์                                        25  ปี หลังจากสร้างสรรค์ หรือโฆษณาครั้งแรก
          ภาพถ่าย โสตทัศนวัสดุ                        50  ปี หลังจากสร้างสรรค์ หรือโฆษณาครั้งแรก

          ข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์

                    หลักเกณฑ์ของข้อยกเว้น กรณีเฉพาะ
                    1. วิจัยหรือศึกษาโดยไม่แสวงหากำไร
                    2. ใช้เพื่อแสวงหาประโยชน์ของตนเอง ครอบครัว ญาติสนิท ติชม วิจารณ์ หรือแนะนำผลงานโดยแสดงความรับรู้ถึงความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์
                    3. เสนอรายงานข่าวทางสื่อสารมวลชน โดยรับรู้ถึงความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์
                    4. ทำซ้ำ ดัดแปลง นำออกแสดง ทำให้ปรากฏเพื่อประโยชน์ในการพิจารณาของศาล
                    5. ทำซ้ำ ดัดแปลง นำออกแสดง โดยผู้สอนเพื่อใช้สอนไม่หากำไร
                    6. ทำซ้ำ ดัดแปลงบางส่วนของงาน                                            

          3. องค์กรจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ : บทบาทและหน้าที่ขององค์กรจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์การทำซ้ำ (Reproduction Rights Organization: RROs)

          บรรยายโดย Mr. Olav Stokkmo ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ IFRRO  สรุปได้ดังนี้
          องค์กรจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์สำหรับการทำซ้ำที่เรียกว่า “Reproduction Right Organization” หรือเรียกโดยย่อว่า “RRO”  ประกอบด้วยประเทศที่พัฒนาแล้วในอเมริกาเหนือ ยุโรป และออสเตรเลีย ประเทศกำลังพัฒนาและประเทศพัฒนาน้อยที่สุดในยุโรป อเมริกาใต้ แอฟริกา และเอเชีย     �
          อุตสาหกรรมหนังสือและสิ่งพิมพ์ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ที่หลายประเทศให้ความสำคัญมากเป็นอันดับต้นๆ เนื่องจากมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนาสติปัญญาและคุณภาพของผู้คนในสังคม จำเป็นที่จะต้องปรับตัวเพื่อแข่งขันกับงานลิขสิทธิ์จากต่างประเทศที่จะหลั่งไหลเข้ามาสู่ตลาดภายในประเทศ นอกจากนี้ความท้าทายจากความก้าวหน้าของเทคโนโลยีและพฤติกรรมของผู้บริโภคเปลี่ยนแปลงไป ทำให้อุตสาหกรรมหนังสือและสิ่งพิมพ์ได้ปรับเปลี่ยนรูปแบบการประกอบธุรกิจให้หลากหลายมากขึ้น เช่น การจำหน่ายหนังสืออิเล็กทรอนิกส์บนเว็บไซต์ และการให้บริการบอกรับสมาชิกนิตยสารอิเล็กทรอนิกส์ผ่านสมาร์ทโฟน ไอแพด ไอโฟน และแท็บเล็ต เป็นต้น สิ่งเหล่านี้ทำให้การทำซ้ำงานสร้างสรรค์ทำได้ง่าย รวดเร็ว และกว้างขวางยิ่งขึ้น เกินกว่าที่เจ้าของลิขสิทธิ์จะดูแลบริหารสิทธิได้เอง เจ้าของลิขสิทธิ์จึงเริ่มเห็นความจำเป็นที่จะต้องมีกลไกหรือระบบที่มีประสิทธิภาพในการคุ้มครองสิทธิของตน
          การจัดตั้งองค์กรจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์สำหรับการทำซ้ำ ต้องให้เหมาะสมกับสังคม วัฒนธรรม เศรษฐกิจของประเทศ และความต้องการของเจ้าของผลงานลิขสิทธิ์ นักประพันธ์ สำนักพิมพ์ โดยพิจารณาว่ามีความต้องการอย่างไรในการทำซ้ำในงานประเภทใด และผู้ที่สามารถทำซ้ำผลงานลิขสิทธิ์มีใครบ้าง เช่น มหาวิทยาลัย โรงเรียน บรรณารักษ์ ฯลฯ เป็นต้นโดยการจัดเก็บลิขสิทธิ์จะทำให้เกิดการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศได้เป็นอย่างดี

           4. ภารกิจหลักและการดำเนินงานขององค์กรจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ในการทำซ้ำ (RROs) : สมาชิกขององค์กร การอนุญาตให้ใช้ลิขสิทธิ์ การจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ และการจัดสรรค่าตอบแทน

          บรรยายโดย Ms. Caroline Morgan ประธาน IFRRO Asia Pacific Committee, Mr. Kevin Fitzgerald องค์กร CLA (สหราชอาณาจักร), Mr. Alvin Buenaventura องค์กร FILCOLS (ฟิลิปปินส์), และ Mr. Derek Lee องค์กร HKRRLS (ฮ่องกง)

          ยกตัวอย่างประเทศสมาชิกเป็นกรณีศึกษา ได้แก่ อังกฤษ ฟิลิปปินส์ และฮ่องกง โดยสรุปดังนี้
          - RRO เป็นตัวแทนของเจ้าของผลงานลิขสิทธิ์ นักประพันธ์ สำนักพิมพ์ ในการจัดเก็บลิขสิทธิ์
          - ในการจัดเก็บลิขสิทธิ์ในการทำซ้ำ รัฐบาลให้ RRO เป็นหน่วยงานในการจัดเก็บ โดยรายงานการจัดเก็บลิขสิทธิ์ด้วยความโปร่งใส
          - การอนุญาตทำซ้ำ อนุญาตให้ทำซ้ำได้ 10 % และ 5%  ในประเทศอังกฤษ ไม่อนุญาตทำซ้ำทั้งหมด
          - RRO เป็นหน่วยงานที่คอยสำรวจตรวจสอบการทำซ้ำทั้งในสถาบันการศึกษาและสถานที่ต่าง ๆ ที่มีการทำซ้ำในผลงานลิขสิทธิ์ เพื่อป้องกันการละเมิดลิขสิทธิ์
          - RRO ต้องทำความเข้าใจเพื่อให้เกิดการทำซ้ำที่ถูกกฎหมาย ลดการทำซ้ำที่ผิดกฎหมาย
          - RRO จัดตั้งขึ้นมาเพื่อให้เกิดความเคารพลิขสิทธิ์ สำนักพิมพ์ เจ้าของผลงานลิขสิทธิ์ นักประพันธ์ จะได้รับความเคารพต่อสิทธิ์อันควรได้ ทำให้เกิดการพัฒนาประเทศ และพัฒนาเศรษฐกิจ
          - RRO สามารถสร้างรายได้ที่ดีให้แก่ เจ้าของผลงานลิขสิทธิ์ นักประพันธ์ สำนักพิมพ์ ทำให้เกิดเศรษฐกิจที่เติบโต

           5. การบริหารจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ในยุคดิจิทัล : ประสบการณ์และสภาพปัญหา

           บรรยายโดย  Ms. Paula Browning องค์กร CLNZ (นิวซีแลนด์), Mr. Jim Alexander องค์กร Copyright Agency (ออสเตรเลีย), Mr. Michael Healy องค์กร CCC (สหรัฐอเมริกา), และ Mr. Takaya Inada องค์กร JRRC (ญี่ปุ่น)

           กรณีศึกษาประเทศสมาชิก ได้แก่ นิวซีแลนด์ ออสเตรเลีย สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น โดยสรุปดังนี้
           - ปัจจุบันการเข้าถึงอินเตอร์เน็ตจำนวนการใช้สูง เป็นโอกาสในการใช้ข้อมูลรูปแบบดิจิทัล
           - ความต้องการเนื้อหาดิจิทัลมีมากขึ้นในสถาบันการศึกษาโดยเฉพาะมหาวิทยาลัย
           - จำนวนผลงานลิขสิทธิ์ในรูปดิจิทัลมีความหลากหลาย
           - การแชร์ข้อมูล การโพสต์ข้อมูล ทุกอย่างต้องได้รับการอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์
           - RRO จะเป็นผู้ตรวจสอบและจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์การทำซ้ำในรูปแบบดิจิทัล

            6. ประสบการณ์ในการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์สำหรับงานประพันธ์และรูปภาพในภูมิภาคเอเชีย

           - ในสิงคโปร์สามารถจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ได้มาก RRO ในสิงค์โปรทำหน้าที่ได้เป็นอย่างดี เงินรายได้ส่วนหนึ่งสามารถนำไปช่วยเหลือเพื่อสังคมได้อีก
           - RRO ในอินโดนีเซีย มีความสัมพันธ์อันดีกับนักประพันธ์และสำนักพิมพ์ ทำให้ข้อตกลงในการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ดำเนินไปด้วยดี

            การจัดตั้งองค์กรจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์สำหรับการทำซ้ำในประเทศไทยนั้นมีความจำเป็นอย่างยิ่งแต่ก็ต้องได้รับการรับรองจากสำนักพิมพ์ นักประพันธ์ เจ้าของผลงานลิขสิทธิ์ด้วย ต้องคำนึงถึงภาวะทางสังคม เศรษฐกิจของประเทศ

           นอกจากนี้การจัดตั้งองค์กรจะช่วยลดการทำซ้ำที่ผิดกฎหมาย และทำให้เกิดความเคารพต่อลิขสิทธิ์ของสำนักพิมพ์ นักประพันธ์ เจ้าของผลงานลิขสิทธิ์ เพื่อให้ประเทศไทยเป็นที่ยอมรับของนานาประเทศ ไม่เกิดการละเมิดลิขสิทธิ์ และทำให้ประเทศไทยมีเศรษฐกิจที่ดี เพราะการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์สามารถสนับสนุนเศรษฐกิจให้เติบโตได้

หมายเหตุ : จากการสัมมนา เรื่อง “การบริหารจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ในยุคดิจิทัล” ร่วมจัดโดย กรมทรัพย์สินทางปัญญา International Federation of Reproduction Rights Organizations (IFRRO) และสมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทย เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 22 สิงหาคม 2556 ณ ห้องอินฟินิตี้ โรงแรมเอทัส  มีผู้เข้าร่วมการสัมมนา ได้แก่ นางไพจิตร  เกิดอยู่ และ นางสาวกฤตยา  สุนพงษ์ศรี

1,978 total views, 1 views today